Vísindaveröldin

Formlega sett á laggirnar árið 2002.

Marel styrkir Vísindaveröldina

Vísindin gerð áþreifanleg

Uppgötvunarmiðstöðvar fyrir almenning

Uppgötvunarmiðstöðvar skutu upp kollinum þegar áhugafólki um vísindalæsi almennings varð ljóst að venjuleg vísindasöfn þjónuðu ekki því hlutverki að gera vísindin áhugaverð og skiljanleg.

Fyrstu uppgötvunarmiðstöðvarnar voru settar á laggirnar fyrir fjörutíu árum í Bandaríkjunum og litu forgöngumenn þeirra á framtakið sem tilraun til að lýðræðisvæða þekkinguna. Umfang og áhrif vísindalegrar þekkingar hafði vaxið hröðum skrefum en möguleikar almennings til að henda reiður á framgangi vísindanna hafði að sama skapi minnkað.

Vísindasöfnin gömlu sýndu almenningi lögmál tækni og vísinda en uppgötvunarmiðstöðvar upplýsa fólk um leyndardóma vísindanna með gangvirkri þátttöku. Fyrirmyndir vísindasafna eru listasöfn með hátíðleika og virðulegri fjarlægð á meðan fyrirmynd uppgötvunarmiðstöðva eru leikir barna sem læra hvernig hlutirnir verka með því að nota hendur, munn, nef og eyru.

Uppgötvunarmiðstöðvar höfða til fjölskyldunnar og reynslan sýnir að heimsókn þangað er gefandi fyrir alla aldurshópa. Þeir eldri leiðbeina þeim yngri sem aftur sjá mynstur eða lausnir á þrautum sem huldar eru foreldrum. Sameiginlega „ uppgötvar “ fjölskyldan ferla og fyrirbrigði í náttúrunni.

Í fagbókmenntum er talað um þrjár kynslóðir uppgötvunarmiðstöðva.

Fyrsta kynslóðin var með sýningargripi sem buðu upp á nokkra þátttöku gesta, t.d. með því að þrýsta á hnappa til að hrinda af stað ferli í glerbúri.

Næsta kynslóð uppgötvunarmiðstöðva var gagnvirk og allir sýningargripir gerðu ráð fyrir að gestir notuðu skynfærin. 

Þriðja kynslóð miðstöðvanna gerir ráð fyrir gagnvirkum sýningargripum en jafnframt að leiðbeinendur aðstoði gesti við að gera tilraunir. Flestar uppgötvunarmiðstöðvar sem hleypt hefur verið af stokkunum undanfarin ár eru af annarri kynslóð og með ívafi þeirrar þriðju. 

Auk fjölskyldufólks eru skólar tryggustu viðskiptavinir uppgötvunarmiðstöðva. Algengt er að miðstöðvar geri samning við skóla um fasta notkun. Kennarar sjá möguleika á að gera námsefnið áhugaverðara með því að tengja það sýningargripum.

Samband uppgötvunarmiðstöðva

Lutz Fisser er forgöngumaður uppgötvunarmiðstöðvarinnar Phaenomenta í Flensburg í Þýskalandi. Hann segir heimilislegt andrúmsloft þar sem fólk getur einbeitt sér í næði að áhugaverðum verkefnum vera lykilatriði.

Vegur uppgötvunarmiðstöðva hefur vaxið hröðum skrefum undanfarin ár. Líklega eru um eitt þúsund uppgötvunarmiðstöðvar starfandi í heiminum og bætist jafnt og þétt við þá tölu. Árið 1973 var stofnað alþjóðasamband uppgötvunarmiðstöðva, ASTC.

Í Evrópu er ECSITE sameiginlegur vettvangur og á Norðurlöndunum er starfandi Nordisk Science Center Forbund. Tómas Óskar Guðjónsson forstöðumaður Fjölskyldu- og húsdýragarðsins er í stjórn þeirra samtaka og eiga Íslendingar því auðvelt með að nálgast hjá honum frekari upplýsingar um þau. Samtökin standa fyrir kynningu og hafa milligöngu um farandsýningar.