7.9.2004

Hænsn

Fjölskyldugerð: hani, hæna og hænuungi.

Þyngd: 1,5-2,0 kg

Fengitími: allt árið.

Útungunartími: 21 dagur.

Fjöldi afkvæma: 10-12 hænuungar.

Nytjar: egg og kjöt.

Stiklur um hænsn

• Íslensku hænurnar eru taldar vera beinir afkomendur landnámsaldar hænsnanna (haughænsna).
• Þær eru litlar og harðgerðar og skarta öllum regnbogans litum þegar sól skín.
• Þessi tegund er þó ekki talin heppileg sem varphænur og eru ítölsku hvítu hænurnar alveg teknar við því hlutverki á Íslandi.
• Líftími íslenska hænsnanna er þó lengri en hvítu Ítalanna þannig að þegar á lengir tíma er litið verpa þær sennilega jafnmikið.
• Góð varphæna getur orpið allt að 300 eggjum á ári.
  

Íslenskar hænur - Nánari upplýsingar

Stofninn einkennist af litlum og harðgerðum einstaklingum og skartar öllum regnbogans litum, sérstaklega hanarnir. Þessi tegund hefur ekki hentað sem varphænur og um miðja síðustu öld hófst markviss ræktun erlendrar varptegundar.

Varð fyrir valinu hvít tegund ,hvítur Ítali, frá Miðjarðarhafinu að uppruna. Frjóvguð egg eru flutt inn til landsins reglubundið og þeim ungað út í sérstakri sóttkví. Þeir dvelja svo um stund í einangrun áður en þeim er dreift til kjúklinga- og eggjaframleiðenda víða um land.

Stærstu hænsnabúin eru á Reykjanesinu og á Suðurlandi. Fjöldi varphæna á landinu öllu voru 165.242 árið 2004 en fjöldi holdahæna sama ár var 304.372. Holdahænur eru sérstaklega aldar til neyslu á kjötinu sjálfu en ekki til eggjaframleiðslu enda vaxtarhraðinn mikill. Þær eru af svokölluðum Plymouth-Rock stofni frá Noregi.

Neysla á alifuglakjöti
Á síðustu áratugum hefur verið lögð vaxandi áhersla á alifuglarækt. Þar er einkum um að ræða hænsni en einnig er töluvert um kalkúnarækt og nú nýlega hafa endur og gæsir bæst í hópinn. Framleitt var af alifuglakjöti árið 2003 heil 5.706 tonn en neysla á hvern íbúa voru 17.9 kg. Algengara er orðið að hafa kalkúna á veisluborðum og á hátíðisdögum heldur en var hér áður og sennilega hafa áhrifin komið að mestu frá N-Ameríku. Sem dæmi neyta Bandaríkjamenn um 8 kg af kalkúnakjöti á hvert mannsbarn á ári.

Útrýmingarhætta?
Ýmislegt hefur gengið á í íslenska landnámsstofninum í gegnum tíðina og nánast þótti útséð um að stofninn myndi deyja út ef ekki yrði eitthvað að gert. Nú í dag hefur í fyrsta sinn á landinu verið stofnað félag er einsetur sér að halda íslensku hænunni hér við. Það nefnist Eigenda-og ræktendafélag landnámshænsna og var stofnað 1. nóvember 2003. Stofnendur þess voru 148 talsins. Að sögn Jóhönnu G. Harðardóttur, einum af stofnendum þess, eru í dag að meðaltali 8-10 hænur á eigenda er halda þær hér á landi. Ekki eru svokallaðar dverghænur inn í þessari tölu né taldar til landnámshænsna.

Smellið á myndina hér að neðan og sjáið fleiri myndir.

Hani.