Eru flugur bara flugur?

Kíkið einnig á www.byflugur.is

Býflugur, hunangsflugur eða geitungar

Tegundir

Hunangsflugur, geitungar, býflugur....eru síður en svo sömu flugurnar. Allar hafa þær sín sérkenni.

Hunangsflugur kannast flestir við, en þetta eru stórir loðnir ljúflingar sem hafa verið á Íslandi frá örófi alda.

Geitungar eru hins vegar nýbúar á landinu. Þessar tvær flugur hafa það sameiginlegt að þær safna litlum matarforða og þola þær því illa slæmt veður í langan tíma. Nokkur afbrigði eru til af báðum þessum tegundum á Íslandi.

Býflugur hafa aldrei lifað villtar á Íslandi, en hafa þrifist sem húsdýr, alibýflugur.  Þær byggja sér bú eða kúpu úr vaxi.  Vaxið vinna þær úr nærliggjandi jurtum og er það jafnan nefnt jurtavax eða bývax.  Búið þeirra er mun sterkbyggðara en hjá hunangsflugum og geitungum og veitir ekki af því þær þreyja veturinn.  Hinar tvær tegundirnar drepast hins vegar þegar veturinn gengur í garð, að undanskilinni drottningunni.  Allar þessar tegundir byggja sér bú með nákvæmlega hönnuðum sexhyrndum hólfum.  Hólfin eru nýtt sem fóðurgeymslur, geymslur fyrir hunang, frjókorn og varphólf sem lirfurnar alast svo upp í.  Hunangsflugur og geitungar byggja bú sín og hólfum úr pappa eða trjákvoðu, ólíkt býflugunum sem nota til þess jurtavax.

Árásargjarnar?

Þegar haustar kemur los á bú geitunganna og sumir verða afar árásargjarnir.  Lítið er við því að gera annað en að halda sig fjarri þeim ef kostur er, hafa flugnanet á barnavögnum og nota lokuð glös eða önnur ílát fyrir sæta drykki.   

Algengt er að fólk baði út höndunum og hlaupi um æpandi þegar það sér geitung nálægt sér.  Betra er að reyna að halda ró sinni og setja sig í spor þeirra, en geitungar stinga ekki fólk nema þeir finnist stafa ógn af þeim.  Varasamt er að drekka úr íláti sem geitungur getur mögulega hafa komist ofan í og sést ekki þegar næsti sopi er tekinn. 

Ef geitungur stingur manneskju er alltaf hætta á að stungusvæðið bólgni upp og því ber að hafa sérstakan vara á sérstaklega ef barn fær stungu í munni. Ber fólki þá að leita tafarlaust til læknis.  Það er heldur hvimleitt að vera stunginn en stungur geitunga eru oftast skaðlausar, þó er fólki ráðlagt að ráðfæra sig við lækni til öryggis.

Þegar hausta tekur hvíla býflugurnar sig

Býflugurnar draga sig í hlé þegar tekur að hausta og halda sig inni í búi sínu þar sem nóg er af frjókornum og hunangi.  Þær eru því lítið fyrir að stinga líkt og  hunangsflugurnar stóru.  Á meðan allt er í óða önn yfir sumartímann hjá býflugunum eru þær reyndar duglegar að verja bú sín líkt og geitungar og því er ekki ráðlagt að hleypa fólki óvörðu að búum þeirra.  Þetta gerist ekki í vissri fjarlægð frá búunum. Þegar komið er nokkra metra frá búinu eru flugurnar einbeittar að öðrum verkefnum s.s. fæðuöflun, líkt og hunangsflugurnar stóru. 

Bæði býflugurnar og hunangsflugurnar deyja við það að stinga og gera það því ekki ótilneyddar.  Stingurinn á þeim er með krók á endanum, einskonar öngul sem situr eftir.  Þar sem stingurinn er í raun varppípa þeirra þá dregst hún úr þeim ásamt eiturpoka og jafnvel meiru úr innyflum þeirra og þær drepast kvalafullum dauðdaga.  Karlflugurnar búa ekki yfir sting og krók og geta því ekki stungið.  Geitungar þurfa ekki að taka afdrifaríka ákvörðun um stungu því á þá vantar krókinn og getur því sami geitungurinn stungið margoft án þess að drepast við það.

Hunang....nammi namm!

Bývax  er vinsælt að nota í kertagerð.  Af vetrarforða býflugnanna taka menn “skatt”.  Skattinn eða hunangið geta menn tekið á vorin, sumrin eða að hausti.  Töluverður munur getur verið á hunangi eftir árstíma, bæði lit og bragði og sömuleiðis milli mismunandi búsvæða.  Árið 2002 var komið fyrir búi í Húsdýragarðinum og voru tekin 5 kg af hunangssöfnun það sumarið, u.þ.b. fjórðungur af því sem flugurnar höfðu safnað.  Eftir að hafa bragðað þetta hunang þá gætti dálítillar öfundar í garð býflugnanna sem sátu að 15 kg af hunangi yfir veturinn.  Hunangið er ekki ætlað öllum flugunum, en körlunum er ekki ætlað neitt hunang og eru að auki reknir úr búinu í september.  Þeir sem ekki vilja fara eru drepnir af kvenbýflugum.  Þannig er nú það. 

Hvernig verða karlbýflugur til?

Það er skiljanlegt út af fyrir sig að kerlingarnar vilji ekki deila dýrmætu fóðri í karlana því þeir hafa í raun engu hlutverki að gegna í búinu, gera s.s. ekki neitt.  Þeir sjá ekki um að fóðra lirfurnar eða drottninguna, ekki um að ræsta búið, ekki um að verja búið, enda hafa þeir engan sting og enn síður afla þeir björg í bú.  Lífið hjá þeim er því frekar notalegt.  Þeir sjá um að hafa opinn kjaftinn þegar kvenflugurnar fóðra þá, þeir makast við drottninguna og taka einstaka viðrunarflug í kring um búið þegar þeir þurfa að hreyfa sig.  Þess má geta að karlarnir verða til úr eggjum sem eru ófrjóvguð og verða karlarnir, að öllu jöfnu, mun stærri en kerlingarnar.

Býflugnaræktendafélag Ísland

Býflugnaræktendafélag Íslands var stofnað árið 2001 og formaður þess er Egill Sigurgeirsson.

Ef þið viljið afla ykkur frekari upplýsinga um býflugur þá eru hér nokkur orð sem gæti verið gagnlegt að setja á leitarvélar veraldarvefsins.  Alibýfluga, Bee, Bees, Honeybee, Apis Mellifera (latneska heitið á alibýflugu), Honey.